سهام دلاری و ریالی چیست؟ با افزایش قیمت دلار کدام سهام بیشتر سود می‌کنند؟

وقتی قیمت دلار در ایران افزایش پیدا می‌کند، یکی از اولین سؤال‌های سرمایه‌گذاران این است: کدام سهام بورسی از رشد دلار سود می‌برند؟ بسیاری تصور می‌کنند افزایش نرخ ارز به معنی رشد قطعی سهام پتروشیمی، فولاد یا سایر شرکت‌های صادراتی است. در مقابل، بعضی معامله‌گران معتقدند شرکت‌های ریالی در چنین شرایطی جذابیت کمتری دارند. اما واقعیت پیچیده‌تر است. تأثیر نرخ دلار بر سودآوری شرکت‌ها به عواملی مانند نوع درآمد، هزینه مواد اولیه، میزان صادرات، بدهی ارزی و سیاست‌های قیمت‌گذاری بستگی دارد. در ادامه بررسی می‌کنیم سهام دلاری و ریالی چیست و چگونه می‌توان تأثیر تغییرات نرخ ارز را بر یک شرکت بورسی تحلیل کرد.

بزرگ‌نمایی

سهام دلاری در بورس چیست؟

سهام دلاری اصطلاحی رایج برای سهام شرکت‌هایی است که بخش مهمی از درآمد یا ارزش محصولات آن‌ها به نرخ ارز وابسته است. این شرکت‌ها معمولاً محصولات خود را صادر می‌کنند یا قیمت فروش داخلی آن‌ها تا حدی تحت تأثیر قیمت‌های جهانی و نرخ ارز قرار دارد. برای مثال، یک شرکت صادراتی ممکن است محصولات خود را با قیمت دلاری بفروشد و درآمد حاصل را طبق مقررات و نرخ‌های تسعیر مربوط به ریال تبدیل کند. در چنین شرایطی، اگر سایر عوامل ثابت باشند، افزایش نرخ ارز مؤثر بر درآمد شرکت می‌تواند فروش ریالی آن را افزایش دهد. البته دلاری بودن درآمد به معنی دلاری بودن سود خالص نیست؛ زیرا هزینه‌ها و بدهی‌های شرکت نیز اهمیت دارند.

کدام صنایع بورس ایران معمولاً دلاری محسوب می‌شوند؟

• ۱. صنعت پتروشیمی
• بسیاری از شرکت‌های پتروشیمی محصولات صادراتی دارند و درآمد آن‌ها به قیمت جهانی محصولات و نرخ ارز مؤثر بر فروش وابسته است. البته هزینه خوراک و انرژی نیز می‌تواند با نرخ ارز تغییر کند.
• ۲. صنعت فلزات اساسی
• شرکت‌های تولیدکننده فولاد، مس و برخی فلزات دیگر ممکن است از افزایش نرخ ارز در بخش فروش بهره‌مند شوند؛ اما قیمت جهانی فلزات، هزینه انرژی و محدودیت‌های تولید هم نقش مهمی دارند.
• ۳. صنعت معدنی
• برخی شرکت‌های معدنی از طریق صادرات یا فروش محصولات با قیمت‌های وابسته به بازار جهانی، در معرض تغییرات نرخ ارز قرار می‌گیرند.
• ۴. برخی شرکت‌های پالایشی
• درآمد و هزینه این شرکت‌ها ممکن است از قیمت‌های جهانی نفت و فرآورده‌ها و نرخ‌های تسعیر اثر بگیرد. بنابراین نباید افزایش دلار را بدون بررسی فرمول‌های قیمت‌گذاری، معادل افزایش سود پالایشگاه‌ها دانست.
• نکته: همه شرکت‌های یک صنعت شرایط یکسانی ندارند. حتی دو شرکت پتروشیمی می‌توانند از نظر صادرات، خوراک، هزینه‌ها و بدهی ارزی تفاوت زیادی داشته باشند.

سهام ریالی چیست؟

سهام ریالی معمولاً به سهام شرکت‌هایی گفته می‌شود که درآمد اصلی آن‌ها از بازار داخلی و به ریال حاصل می‌شود و قیمت محصولات یا خدماتشان مستقیماً بر اساس دلار تعیین نمی‌شود. برخی نمونه‌های رایج عبارت‌اند از: - شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات داخلی - برخی شرکت‌های غذایی و مصرفی - شرکت‌های دارویی - خودروسازان و قطعه‌سازان - بعضی شرکت‌های حمل‌ونقل و خدماتی البته این دسته‌بندی کاملاً قطعی نیست. مثلاً یک شرکت غذایی ممکن است فروش ریالی داشته باشد، اما مواد اولیه وارداتی آن با افزایش دلار گران شود. از طرف دیگر، برخی شرکت‌های ریالی ممکن است بتوانند قیمت فروش محصولات خود را متناسب با افزایش هزینه‌ها تغییر دهند. پس ریالی بودن فروش به معنی بی‌تأثیر بودن شرکت از نرخ دلار نیست.

با افزایش قیمت دلار کدام سهام بیشتر سود می‌کنند؟

شرکت‌هایی ممکن است از رشد نرخ ارز بیشتر بهره‌مند شوند که درآمد ارزی بالا، هزینه‌های عمدتاً ریالی و بدهی ارزی محدود داشته باشند. اما برای تشخیص میزان سودآوری باید چند موضوع را بررسی کرد: نرخ ارز مؤثر بر شرکت: نرخ دلار آزاد لزوماً همان نرخی نیست که شرکت با آن محصولات صادراتی خود را تسعیر می‌کند. میزان صادرات: هرچه سهم درآمد صادراتی بیشتر باشد، حساسیت درآمد شرکت به نرخ ارز می‌تواند افزایش پیدا کند. هزینه مواد اولیه: اگر مواد اولیه، خوراک یا تجهیزات شرکت نیز ارزی باشد، افزایش دلار ممکن است بخش مهمی از رشد درآمد را خنثی کند. قیمت جهانی محصول: افت قیمت جهانی محصول می‌تواند اثر مثبت افزایش نرخ ارز را کاهش دهد. محدودیت تولید و فروش: قطعی انرژی، کاهش تقاضا، محدودیت صادرات یا مشکلات دریافت وجه می‌توانند سود شرکت را تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین نمی‌توان یک صنعت را بدون بررسی وضعیت شرکت‌های آن، برنده قطعی افزایش دلار معرفی کرد.

مثال عددی؛ افزایش دلار چگونه سود شرکت را تغییر می‌دهد؟

فرض کنید یک شرکت صادراتی در سال ۱۰ میلیون دلار محصول می‌فروشد و برای سادگی، مقدار فروش و قیمت جهانی محصول ثابت است. در سناریوی اول، نرخ تسعیر مؤثر شرکت ۶۰ هزار تومان است: درآمد ریالی = ۱۰ میلیون دلار × ۶۰ هزار تومان = ۶۰۰ میلیارد تومان حالا فرض کنید نرخ تسعیر مؤثر به ۷۵ هزار تومان افزایش پیدا کند: درآمد ریالی جدید = ۷۵۰ میلیارد تومان در این مثال، درآمد ریالی شرکت ۱۵۰ میلیارد تومان افزایش یافته است. اما اگر هزینه‌های شرکت نیز از ۴۵۰ میلیارد تومان به ۵۶۰ میلیارد تومان برسد: - سود ساده‌شده قبل از تغییر: ۱۵۰ میلیارد تومان - سود ساده‌شده بعد از تغییر: ۱۹۰ میلیارد تومان - افزایش سود: ۴۰ میلیارد تومان پس با وجود افزایش ۲۵ درصدی نرخ ارز، سود در این مثال حدود ۲۶٫۷ درصد رشد کرده است؛ نه لزوماً به همان میزان درآمد. توجه: این یک مثال فرضی و آموزشی است، نه پیش‌بینی عملکرد یک شرکت واقعی. در تحلیل واقعی، سایر درآمدها و هزینه‌ها، مالیات و اقلام حسابداری نیز باید بررسی شوند.

چرا بعضی سهام ریالی هم از افزایش دلار سود می‌برند؟

افزایش نرخ ارز معمولاً می‌تواند هزینه مواد اولیه، تجهیزات و حمل‌ونقل را بالا ببرد. اما بعضی شرکت‌های ریالی توانایی افزایش قیمت فروش محصولات یا خدمات خود را دارند. برای مثال، شرکتی که بخش عمده مواد اولیه‌اش داخلی است و امکان اصلاح نرخ فروش دارد، ممکن است بتواند حاشیه سود خود را حفظ کند یا افزایش دهد. در مقابل، شرکتی که مواد اولیه وارداتی زیادی دارد اما قیمت فروش آن تحت محدودیت است، احتمالاً فشار بیشتری بر حاشیه سود تجربه می‌کند. بنابراین قدرت قیمت‌گذاری شرکت یکی از عوامل مهم در تحلیل سهام ریالی است.

از کجا بفهمیم یک سهم واقعاً دلاری است یا ریالی؟

• برای بررسی وابستگی یک شرکت به نرخ ارز، این مراحل را انجام دهید:
• ۱. گزارش‌های ماهانه فروش را بررسی کنید. ببینید چه مقدار از فروش شرکت داخلی و چه مقدار صادراتی است.
• ۲. صورت‌های مالی را بخوانید. ترکیب درآمد، بهای تمام‌شده و حاشیه سود را بررسی کنید.
• ۳. یادداشت‌های توضیحی را مطالعه کنید. اطلاعات مربوط به بدهی‌ها، دارایی‌های ارزی و ریسک نرخ ارز می‌تواند بسیار مهم باشد.
• ۴. نرخ‌های فروش محصولات را مقایسه کنید. ببینید افزایش نرخ ارز واقعاً در قیمت فروش محصولات شرکت منعکس شده است یا خیر.
• ۵. وضعیت صنعت را بررسی کنید. قیمت‌های جهانی، مقررات صادرات، هزینه انرژی و محدودیت‌های تولید را در نظر بگیرید.
• ۶. ارزش‌گذاری سهم را فراموش نکنید. حتی شرکتی که از رشد دلار سود می‌برد، اگر سهام آن بیش از ارزش منطقی قیمت‌گذاری شده باشد، الزاماً سرمایه‌گذاری مناسبی نیست.

برای بررسی شرکت‌های بورسی از چه منابعی استفاده کنیم؟

برای تحلیل اثر نرخ ارز بر شرکت‌ها، به‌جای تکیه بر شایعات و کانال‌های سیگنال، گزارش‌های رسمی شرکت‌ها را بررسی کنید. سامانه کدال: https://www.codal.ir در این سامانه می‌توانید گزارش‌های فعالیت ماهانه، صورت‌های مالی، یادداشت‌های توضیحی و اطلاعیه‌های مهم شرکت‌ها را پیدا کنید. سامانه مدیریت فناوری بورس تهران: https://www.tsetmc.com این سامانه برای بررسی اطلاعات معاملات، سابقه قیمت و وضعیت نمادها کاربرد دارد. بهتر است گزارش‌های چند دوره متوالی را با یکدیگر مقایسه کنید؛ زیرا رشد درآمد یک ماه به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره سودآوری آینده شرکت کافی نیست.