سرانهٔ خرید و فروش؛ قدرت واقعی خریداران

تصور کن دو خبر می‌شنوی: نماد الف امروز ۱۰ میلیارد تومان خرید حقیقی داشته و نماد ب هم ۱۰ میلیارد تومان. اگر حجم خام ملاک باشد، هر دو به یک اندازه داغ‌اند. حالا جزئیات: در نماد الف، این خرید کارِ ۲ نفر بوده؛ در نماد ب، کارِ ۲۰ هزار نفر. الف یعنی دو نهان‌خانهٔ بزرگ دارند سهم جمع می‌کنند؛ ب یعنی موج خردِ عامه راه افتاده. اولی معمولاً برنامهٔ بلندمدت است و دومی هیجان؛ می‌بینی که حجمِ برابر، دو دنیای متفاوت بود؟

سرانه دقیقاً همین گم‌شده را برمی‌گرداند: متوسط ریالی هر بازیگر. وقتی می‌گویی «سرانهٔ خرید حقیقی نماد الف ۵ میلیارد تومان است»، یعنی به‌طور متوسط هر خریدار حقیقی امروز ۵ میلیارد تومان خریده است — عددی که یک‌نگاه، جنس بازیگران را لو می‌دهد. برای همین است که در فرهنگ بورس ایران می‌گویند «پول هوشمند را با سرانه شکار کن، نه با حجم».

این مفهوم روی هر دو طرف تابلو کار دارد: سرانهٔ خرید (قدرت خریداران) و سرانهٔ فروش (فشار فروشندگان) و هر کدام در نسخهٔ حقیقی و حقوقی. ترکیب این چهار عدد با درصدهای حقیقی/حقوقی (درس بعد) تقریباً همهٔ «رفتارشناسی بازیگران» ساخته می‌شود؛ سرانه، نخستین و مهم‌ترین تکهٔ این پازل است.

سرانه؛ نهنگ‌ها و ماهی‌های خردچارت واقعی

بزرگ‌نمایی

فرمول رسمی ساده است: سرانهٔ خرید حقیقی = ارزش خرید حقیقی ÷ تعداد خریداران حقیقی. یعنی جمع ریالی سهمی که حقیقی‌ها خریده‌اند، تقسیم بر تعداد کدهای حقیقی‌ای که دست‌کم یک خرید داشته‌اند. همین قرینه‌اش برای فروش: سرانهٔ فروش حقیقی = ارزش فروش حقیقی ÷ تعداد فروشندگان حقیقی. و برای حقوقی‌ها هم به همین ترتیب.

در عمل، تابلو این فرمول را با حجم می‌سازد: سرانهٔ حجمی خرید حقیقی (تعداد سهم به ازای هر خریدار) = حجم خرید حقیقی ÷ تعداد خریداران حقیقی؛ بعد با ضرب در قیمت، سرانهٔ ریالی به دست می‌آید. در فیلترنویسی دیده‌بان همین کار کد می‌شود: حجم خرید حقیقی با (ct).Buy_I_Volume و تعداد خریداران حقیقی با (ct).Buy_CountI خوانده می‌شود؛ تقسیم این دو و ضرب در قیمت، سرانهٔ لحظه‌ای است. (درس فیلترنویسی، همین را به یک خط کد تبدیل می‌کند.)

در صفحهٔ نماد و دیده‌بان، ستون‌های «سرانهٔ خرید حقیقی»، «سرانهٔ فروش حقیقی» و قرینه‌های حقوقی‌شان همین محاسبه را آماده نمایش می‌دهند — معمولاً به ریال؛ پس سرانهٔ ۵۰ میلیون یعنی ۵ میلیون تومان. واحد را همیشه چک کن؛ دو نقطهٔ صفر جابه‌جا، تفسیر را صددرصد عوض می‌کند.

بیا با یک مثال کامل کار کنیم. فرض کن نماد شستا امروز این وضعیت را دارد: ارزش خرید حقیقی ۱۲ میلیارد تومان بوده و تعداد خریداران حقیقی ۲٬۴۰۰ نفر. سرانهٔ خرید حقیقی = ۱۲٬۰۰۰ میلیون ÷ ۲٬۴۰۰ = ۵ میلیون تومان. یعنی متوسط هر خریدار امروز ۵ میلیون تومان خریده — این دیگر بازار خرد نیست؛ در پول بزرگ وسطی!

حالا همین عدد را کنار یک نماد دیگر بگذار: خودرو با ارزش خرید حقیقی ۴۰ میلیارد تومان (بیشتر از شستا!) اما ۴۰٬۰۰۰ خریدار حقیقی. سرانه = ۴۰٬۰۰۰ میلیون ÷ ۴۰٬۰۰۰ = ۱ میلیون تومان. حجمِ پول چهار برابرِ نماد اول، اما جنسش موجِ خرد است؛ جمعیت آمده، نه نهان‌خانه. می‌بینی که کدام سهم «پول بزرگ» دارد و کدام «حادثهٔ اجتماعی»؟

و یک ظرافت محاسباتی: اگر سرانه را از ستون‌های حجمی می‌گیری، حاصل اول «سهم به ازای هر نفر» است و باید در قیمت ضربش کنی. مثلاً ۲۵ هزار سهم برای هر خریدار، با قیمت ۵٬۰۰۰ ریالی، یعنی سرانهٔ ۱۲۵ میلیون ریالی یعنی ۱۲٫۵ میلیون تومان. دو مرحله‌ای بودن این مسیر، رایج‌ترین جای خطای تازه‌کارهاست؛ همیشه آخرین واحد را چک کن: تومانِ به‌ازای هر نفر.

سوال طبیعی: سرانهٔ چند تومانی «معتبر» است؟ پاسخ صادقانه: نسبی است؛ اما عرف بازار برای شروع، حدودهایی می‌دهد. سرانهٔ زیر حدود ۱ میلیون تومان معمولاً موجِ خرد و بی‌برنامه است؛ سرانهٔ ۲ تا ۳ میلیون تومان «قابل توجه» خوانده می‌شود و سرانهٔ ۴ تا ۵ میلیون تومان به بالا معمولاً همان چیزی است که به آن پول بزرگ یا ورود پول هوشمند می‌گویند. عرف فیلترنویسی هم همین‌قدر عمل‌گرایانه است: فیلترهای سرانهٔ خرید حقیقی، معمولاً روی مرز ۴ تا ۵ میلیون تومان تنظیم می‌شوند.

اما چرا نسبی است؟ چون معنای پول به بافت سهم وابسته است: سرانهٔ ۳ میلیونی در سهمی ۳۰۰ تومانی و کم‌معامله، جسورانه‌تر از همان سرانه در سهمی چند هزار تومانی و پرمعامله است؛ آنجا بازیگرِ بزرگ واقعی است، اینجا شاید فقط معامله‌گر متوسط. برای همین تابلوخوان‌های حرفه‌ای سرانه را نسبت به «عادت خودِ همان نماد» هم می‌سنجند: سرانهٔ امروز چند برابرِ میانگین سرانهٔ روزهای عادی این سهم است؟

نکتهٔ مهم دیگر: سرانهٔ حقوقی ذاتاً بزرگ‌تر از حقیقی است؛ یک صندوق یا سبدگردان، پول‌های بسیار بزرودی جابه‌جا می‌کند و مقایسهٔ خام سرانهٔ حقوقی با حقیقی، سیب را با پرتقال اشتباه می‌گیرد. معیارهای درست: سرانهٔ حقیقی با حقیقی، حقوقی با حقوقی — و مهم‌تر از همه، روند هر کدام در روزهای اخیر همان نماد.

یک عدد از سرانه‌ها سیگنال می‌سازد: نسبت سرانهٔ خرید حقیقی به سرانهٔ فروش حقیقی. اگر خریداران متوسطاً ۵ میلیون تومان خریده باشند و فروشندگان متوسطاً ۲ میلیون فروخته باشند، نسبت ۲٫۵ است؛ یعنی هر ریالِ فروشندهٔ خرد، دو ریال و نیم خریدِ بزرگ جلویش ایستاده. این نسبت در ادبیات بازار «قدرت خریدار به فروشنده» هم خوانده می‌شود.

چرا این نسبت از خودِ سرانهٔ خرید مفیدتر است؟ چون دو طرف را هم‌زمان می‌سنجد. سرانهٔ خرید ۴ میلیونیِ خالی، وقتی فروشش سرانهٔ ۱۰ میلیونی دارد، دیگر قهرمان نیست؛ بازی در دست فروشندهٔ بزرگ است. عرف فیلترنویسی برای «قدرت خریدار» معمولاً نسبت ۱٫۵ تا ۲ را قابل توجه و نسبت‌های بالای ۴ را (که در فیلتر کلاسیک معروف ضریب ۴ آمده) سیگنال قوی می‌داند.

مثال عددی جمع‌بندی: نمادی با سرانهٔ خرید حقیقی ۶ میلیون و سرانهٔ فروش حقیقی ۱٫۵ میلیون تومان → نسبت ۴؛ خریدارِ چهاربرابرِ فروشنده است. حالا اگر همین سهم درصد حقیقیِ خرید بالا هم داشته باشد و قیمتش روزهاست در کف آرام جمع می‌شود، تابلوی کلاسیک «جمع‌شدن خاموش» چیده شده — الگویی که در درس الگوهای کلاسیک با شرط‌های کاملش برمی‌گردیم.

سرانه قدرتمند است و هر قدرتی، دام دارد. دام اول: سرانهٔ بالا با تعداد خریدار خیلی کم. اگر سرانهٔ عظیم، حاصل تقسیم بر ۱۵ نفر باشد، احتمال زیادی دارد شاهد کد‌به‌کد یا انتقالِ حسابداری میان دو کد باشی، نه موجِ خرید واقعی؛ معیار تندبینی: زیر چند ده خریدار، سرانه را با یک علامت سوال بخوان. دام دوم: سرانهٔ لحظه‌ای وسط روز؛ تا بازار نبسته، این عدد در حال تغییر است و سرانهٔ ساعت ۱۰ با سرانهٔ ساعت ۱۲:۲۵ زمین تا آسمان فرق می‌کند — مقایسه‌هایت را هم‌زمان انجام بده.

دام سوم، ظریف‌ترین است: سهمِ صف‌خرید، سرانهٔ خریدِ پایین می‌دهد! چرا؟ چون صف یعنی سفارش هنوز معامله نشده؛ خریدار حقیقیِ صف‌نشین، در ستون «خرید حقیقیِ انجام‌شده» حساب نمی‌شود تا وقتی فروشنده‌ای سرخط را بپردازد. پس سهمی که میلیون‌ها سهم در صف خرید دارد، ممکن است سرانهٔ خریدِ ثبت‌شدهٔ کم و سرانهٔ فروش بالا نشان دهد؛ عجله نکن — حجمِ صف و تقویم صف (درس صف‌ها) را جداگانه بخوان.

و دام چهارم: سرانه را جدا از قیمت و کف/history سهم نخوان. سرانهٔ میلیونی در سقفِ تاریخیِ سهمی که هفته‌ها پمپ شده، احتمالاً خریدِ آخرِ موج است؛ همان سرانه در کفِ چندماهه با حجم غیرمعمول، بوی جمع‌شدن می‌دهد. سرانه عددمحور است؛ زمینه‌اش را تو باید اضافه کنی.