اسکرین سریع سهام با چهار نسبت بنیادی؛ انتخاب سهم در ۱۵ دقیقه

تحلیل بنیادی کامل، پروژه‌ای چندساعته است؛ اما فیلتر اولیه نباید چندساعته باشد — اگر باشد، یا هرگز انجامش نمی‌دهی یا با خستگی انجامش می‌دهی. خبر خوب این است که با چهار نسبت و حدود ۱۵ دقیقه، می‌توانی تصمیم بگیری که یک سهم شایستهٔ «تحلیل عمیق» هست یا نه. این نوشته همان فیلتر اولیه است: چهار پرسش، یک مثال عددی و یک جریان کاری. جای این درس در مسیر، بعد از تحلیل بنیادی گام‌به‌گام و کنارِ درس تحلیل نسبت‌های مالی است.

چهار نسبت و چهار پرسشِ هرکدام

• P/E — چقدر گران است؟ قیمت را به سود هر سهم نسبت می‌دهد؛ اما همیشه نسبت به گروه و روندِ سود، نه به‌تنهایی — عدد خامِ P/E بدون مرجع، بی‌معناست.
• ROE — چقدر خوب می‌سازد؟ بازدهٔ حقوق صاحبان سهام؛ سنجشِ اینکه شرکت با سرمایه‌ای که دارد، چقدر کارِ خوب درمی‌آورد (ROE را در واژه‌نامه ببین).
• نسبت بدهی — چقدر قرض‌بسته است؟ بدهی به حقوق صاحبان سهام؛ اهرمِ بالا یعنی سودِ شکننده‌تر در دوره‌های سخت.
• حاشیهٔ سود — چقدر از هر فروش می‌ماند؟ کاراییِ خامِ عملیات را نشان می‌دهد و فقط با گروهِ هم‌صنعت معنا می‌گیرد.

مثال عددی؛ یک اسکرینِ واقعی‌نما اما فرضی

سهمی با قیمت ۵٬۰۰۰ ریال و EPS پیش‌بینی ۴۰۰ ریال: P/E برابر ۱۲٫۵ می‌شود، در حالی که میانگین گروه ۹ است — یعنی گران‌تر از گروه می‌خردَد. ROE برابر ۲۸٪ که خوب می‌نماید؛ اما نسبت بدهی ۳٫۲ برابرِ حقوق صاحبان سهام است — یعنی بخش بزرگی از آن ROE، کارِ اهرم است نه کارِ کارایی. تاییدش از حاشیهٔ سود می‌آید: ۶٪ در برابر میانگین ۱۱٪ گروه. نتیجهٔ اسکرین روشن است: «قیمت‌گذاریِ بالاتر از گروه + سودِ متکی به اهرم» — این سهم از فیلترِ امروزت رد نمی‌شود؛ نه این‌که «بد» است، این‌که شایستهٔ صرفِ چند ساعت تحلیل عمیق نیست.

جریان کاری ۱۵ دقیقه‌ای

قدم یک — داده‌ها را از کدال و دیده‌بانِ بازار بردار: EPS و پیش‌بینی، حقوق صاحبان سهام، بدهی‌ها و فروش و سود خالصِ دورهٔ مشابهِ سال قبل. قدم دو — چهار نسبت را روی کاغذ بنویس؛ دست‌نوشته بهتر از ذهنی است. قدم سه — هر عدد را با دو مرجع مقایسه کن: گروه و خودِ سهم در دو-سه سال گذشته؛ بدون این دو مرجع، هیچ‌کدام از این چهار عدد معنا ندارد. قدم چهار — برچسب بزن و برو: «شایستهٔ تحلیل عمیق» یا «رد» — و همین‌جا بگذرَد از دستت؛ اسکرین، دروازهٔ تحلیل است، نه نتیجه‌اش.

یادت باشد این فیلتر، جانشینِ تحلیل نیست — سهمِ عبورکرده را با چک‌لیست تحلیل بنیادی کامل بسنج؛ و برای هر نسبت که خواستی عمیق‌تر شوی، P/E چیست؟ و ROE و حاشیهٔ سود منتظرت‌اند. نقشهٔ کامل مسیر بنیادی هم در دنیای بورس تریدپرو چیده شده است.

چهار عددِ درست، از چهل حدس بیشتر می‌ارزد.