گروه پتروشیمی؛ اثر نرخ خوراک و دلار بر سود

پتروشیمی‌ها را می‌توان کارخانه‌هایی توصیف کرد که خوراکِ ارزان می‌خرند و محصولِ دلاری می‌فروشند؛ همین یک جمله، هستهٔ تحلیل کل گروه است. اما این معادلهٔ ساده سه مجهول دارد: نرخ خوراک، قیمت جهانی محصولات و نرخ دلار. در این نوشته این سه متغیر را با مثال‌های عددی آموزشی باز می‌کنیم تا دفعهٔ بعد که گزارش ماهانهٔ یک پتروشیمی را می‌بینی، بدانی دنبال چه عددی بگردی. نام نمادها هم مثل همیشه فقط برای شناخت گروه است، نه توصیه.

مدل کسب‌وکار؛ خوراک ارزان، فروش جهانی

مادهٔ اولیهٔ اصلی بسیاری از پتروشیمی‌ها گاز است؛ از متانِ گاز طبیعی، متانول ساخته می‌شود و متانول پایهٔ ده‌ها محصول بعدی مثل اوره و فورمالدهید است. مزیت تاریخی ایران همین‌جاست: خوراک گازیِ داخل، ارزان‌تر از قیمت جهانی. محصول نهایی اما با قیمت جهانی و بر مبنای دلار قیمت‌گذاری می‌شود؛ چه در صادرات واقعی و چه در فروش داخلی‌ای که نرخش به دلار گره خورده است. پس حاشیهٔ سود عملاً همان شکاف میان «ارزش دلاری محصول» و «هزینهٔ تولید» است.

معادلهٔ سود با یک مثال فرضی

فرض کن شرکت آموزشی ما هر تن محصول را ۵۰۰ دلار بفروشد و هزینهٔ کامل تولید هر تن — خوراک، انرژی، دستمزد و استهلاک — ۳۵۰ دلار باشد؛ حاشیهٔ هر تن ۱۵۰ دلار است. حالا دو سناریو ببین: در سناریوی اول، نرخ خوراکِ دلاریِ مصوب ۳۰ دلار بالاتر برود؛ حاشیه به ۱۲۰ دلار می‌رسد؛ یعنی ۲۰٪ سود کمتر، بدون این‌که شرکت کوچک‌ترین خطایی کرده باشد. در سناریوی دوم، دلار ۱۰٪ رشد کند؛ درآمدِ ریالیِ هر تن به معادل ۵۵۰ دلار می‌رسد و چون بخش بزرگی از هزینه‌ها ریالی است، حاشیهٔ ریالی بیش از ۱۰٪ رشد می‌کند. همین دو سناریو نشان می‌دهد چرا یک اطلاعیهٔ نرخ خوراک می‌تواند برای این گروه مهم‌تر از خود گزارش مالی باشد.

تریگرهای قیمت این گروه

• مصوبه‌های نرخ خوراک: تغییر نرخ دلاری گاز و اتان و متانولِ خوراکی، مستقیم روی حاشیه می‌نشیند.
• قیمت‌های جهانی: اوره، متانول، پلی‌اتیلن و ام‌دی‌آی هر روز در بازارهای جهانی نوسان دارند و مسیر حاشیهٔ ریالی را تعیین می‌کنند.
• نرخ دلار: هم نرخ تسویهٔ صادراتی و هم نرخ ارزِ متناظرِ فروش داخلی، درآمد ریالی را جابه‌جا می‌کند.
• گشایش و تحریم: امکان یا توقف صادرات، حجم فروش و زمان‌بندی تسویهٔ ارز را عوض می‌کند.

ریسک‌های خاص پتروشیمی

این گروه در کنار حساسیت دلاری، ریسک‌های عملیاتی سنگینی هم دارد: قطعی گاز در زمستان‌ها می‌تواند خطِ تولید را خاموش کند؛ تعمیرات اساسی و طرح‌های توسعه‌ای، سرمایه‌گذاری بزرگی است که سال‌ها جریان نقدی را می‌بلعد؛ و چرخهٔ جهانی هم بی‌رحمانه است — وقتی عرضهٔ جهانی محصولی زیاد می‌شود، قیمت پایین می‌آید و حاشیهٔ همهٔ تولیدکنندگان، از هر کشوری، را می‌بُرد. برای همین تحلیل پتروشیمی بدون سناریوسازی برای سه متغیر اصلی، فقط حدس‌زدن است. روش ساخت سناریو را در درس گزارش‌های ماهانه و پیش‌بینی سود یاد بگیر و ارزش‌گذاری نهایی را با P/E هم‌گروه محک بزن.

پتروشیمی یعنی تبدیل گاز به دلار؛ اما میان این دو، معادله‌ای به نام نرخ خوراک ایستاده که همه‌چیز را عوض می‌کند.

پتروشیمی و پالایشی هر دو دلاری‌اند اما با فرمول سود متفاوت: خوراکِ آن‌یکی گاز است و این‌یکی نفت خام. مقایسهٔ این دو را در گروه پالایشی؛ سود کجا ساخته می‌شود؟ بخوان، رصد روزانهٔ گروه را در قیمت‌های لحظه‌ای بورس دنبال کن و نقشهٔ کامل تحلیل گروه‌ها را در هاب بورس تریدپرو پیدا کن.