فیلترنویسی؛ اولین قدم‌ها

فیلتر در دیده‌بان TSETMC یک شرط نوشته‌شده است که روی هر ردیف از جدول اجرا می‌شود: اگر شرط برای یک نماد «درست» از آب درآید، آن نماد در نتایج می‌ماند و اگر «نادرست» شود، از صفحه حذف می‌شود. تمام فلسفهٔ فیلتر همین یک جمله است: از چند صد نماد، در چند ثانیه به فهرست کوتاهی برسیم که همهٔ اعضایش یک ویژگی مشخص دارند.

این ویژگی هر چیزی می‌تواند باشد که در تابلوی نماد عدد دارد: «درصدش بالای ۲ باشد»، «حجمش غیرمعمول شده باشد»، «سرانهٔ خرید حقیقی‌اش درشت باشد» یا ترکیب چند شرط با هم. چیزی که در درس‌های رفتارشناسی با چشم و دفترچه انجام می‌دادیم — گشتن دنبال الگو — فیلتر همان را برای کل بازار و در چند ثانیه انجام می‌دهد.

اما یک مرز مهم را همین ابتدا خط بکشیم: فیلتر پالایش می‌کند، نه «توصیه به خرید». خروجی فیلتر، فهرستِ کاندیداهایی است که باید با همان چشم تابلوخوانیِ آموزش‌دیده وارد صفحهٔ نمادشان شوی؛ فیلتر صحنه را کوچک می‌کند و قضاوت همچنان کار توست. این مرز را هرگز جابه‌جا نکن.

فیلترنویسی؛ چشمِ هزارتاییچارت واقعی

بزرگ‌نمایی

در بالای صفحهٔ دیده‌بان، دکمه یا زبانهٔ فیلتر را پیدا کن (در نسخهٔ جدید سایت در همان نوار بالای جدول دیده‌بان است). با کلیک روی آن، کادر فیلترنویسی باز می‌شود: خانه‌ای برای نام فیلتر و خانه‌ای بزرگ برای متن شرط. شرط را تایپ می‌کنی، ذخیره می‌زنی و بوم! جدول دیده‌بان به‌جای همهٔ نمادها، فقط ردیف‌های واجد شرایط را نشان می‌دهد.

فیلترهای ذخیره‌شده در فهرستت می‌مانند و هر بار با یک کلیک اجرا می‌شوند؛ برای ذخیرهٔ دائمی آن‌ها در حساب کاربری، همانطور که در درس قبل گفتیم، ثبت‌نام رایگان سایت لازم است. هر زمان خواستی به حالت عادی برگردی، کافی است فیلتر فعال را خاموش یا پاک کنی — جدول دیده‌بان دست‌نخورده سر جایش است. فیلتر چیزی را «عوض» نمی‌کند؛ فقط نمایش را محدود می‌کند.

عادت حرفه‌ای‌ها: برای هر فیلتر نامِ گویا بگذار — «سرانهٔ خرید بالای ۵ م» به‌جای «فلان ۱». بعد از چند هفته فهرستت شلوغ می‌شود و نام‌گذاریِ خوب، همان دیده‌بان شخصی‌ات را نجات می‌دهد.

دیده‌بان برای هر دادهٔ تابلو یک نام متغیر دارد؛ فیلترنویسی یعنی همین اسم‌ها را بشناسی و بچینی. قرارداد کلی: متغیرهای معمولی داخل پرانتزند — مثل (pl) — و دو خانوادهٔ خاص شکل دیگری دارند: آرایه‌ها و شیءها داخل کروشه — مثل [ih] — و فیلدهای حقیقی/حقوقی زیر شیء (ct). مهم‌ترین متغیرهای قیمتی و معاملاتی را همین‌جا مرور کن:

خانوادهٔ قیمت: (pl) آخرین قیمت معامله، (pc) قیمت پایانی امروز، (py) قیمت پایانی دیروز، (pmin) و (pmax) کف و سقف امروز، (tmin) و (tmax) آستانهٔ مجاز پایین و بالا، (plp) درصد تغییر آخرین قیمت و (pcp) درصد تغییر قیمت پایانی، و (pf) اولین قیمت روز. خانوادهٔ معاملات: (tno) تعداد معاملات، (tvol) حجم معاملات به سهم، (tval) ارزش معاملات به ریال و (bvol) حجم مبنا. خانوادهٔ هویت: (l18) نماد، (l30) نام کامل شرکت، (cs) گروه صنعتی، (mv) ارزش بازار و (pe) نسبت P/E.

دو خانوادهٔ ویژه هم فعلاً فقط بشناسشان؛ در درس بعدی واقعاً به کار می‌آیند. سرخط تابلو: (pd1)، (qd1) و (zd1) یعنی قیمت، حجم و تعداد خریدارِ سطر اول خرید و (po1)، (qo1) و (zo1) همان سه‌تا برای سطر اول فروش. حقیقی/حقوقی و سابقه: شیء (ct) که در درس حقیقی/حقوقی دیدیم — مثل (ct).Buy_I_Volume برای حجم خرید حقیقی و (ct).Buy_CountI برای تعداد خریدار حقیقی — و آرایه‌های سابقه مثل [ih] (تاریخچهٔ روزهای گذشته) و [is5] (میانگین حجم معاملات سه‌ماههٔ اخیر). اگر جایی شک داشتی، لیست کامل و رسمی متغیرها در راهنمای خود دیده‌بان آمده است — اسم دقیق را همیشه از همان‌جا چک کن.

متغیرها اسم‌های رمزند و عملگرها چیزی‌اند که این اسم‌ها را به هم وصل می‌کنند و از آن‌ها جمله می‌سازند. عملگرهای مقایسه‌ای آشنا هستند: == یعنی «مساوی باشد»، != یعنی «مخالف/غیر از»، و > و < و >= و <= یعنی «بزرگ‌تر، کوچک‌تر، بزرگ‌تر-مساوی و کوچک‌تر-مساوی». عملگرهای حسابی همان‌های همیشگی‌اند: جمع + ، تفریق - ، ضرب * ، تقسیم / و باقیماندهٔ تقسیم % — و پرانتز () هم همیشه برای گروه‌بندی و اولویت‌دادن هست.

دو عملگر منطقی، ستون فقرات فیلترهای ترکیبی‌اند: && یعنی «و» — هر دو طرف باید درست باشند — و || یعنی «یا» — کافی است یکی درست باشد. مثلاً (plp)>2 یعنی «درصد آخرین بالای ۲ باشد»؛ (plp)>2&&(tvol)>(bvol) یعنی «درصد بالای ۲ و حجم بیشتر از حجم مبنا»؛ و (plp)>2||(pcp)>2 یعنی «یا آخرین مثبتِ بالای ۲ یا پایانی».

مثال‌های ریز را با صدای بلند برای خودت ترجمه کن تا این زبان نشکند: (pl)==(tmax) یعنی «آخرین معامله دقیقاً روی سقف مجاز انجام شده» — مادهٔ خام فیلتر صف خرید درس بعد. (tval)>10000000000 یعنی «ارزش معاملات بالای ۱۰ میلیارد ریال» — یعنی حدوداً یک میلیارد تومان. و (l18)=='خودرو' یعنی «فقط خودِ این نماد» — فیلتری که شاید هیچ کاربرد معاملاتی نداشته باشد اما برای تمرین و تست، بهترین دوست توست!

بریم سراغ نوشتن اولین فیلتر واقعی. سوال با زبان آدمی: «سهم‌هایی که آخرین معامله‌شان دست‌کم ۲٪ بالاتر از پایانی دیروز است» — یعنی مثبت‌های درخشانِ امروز. ترجمه: (plp)>=2. حالا مراحل: کادر فیلتر را باز کن؛ در خانهٔ نام بنویس «مثبت‌های بالای ۲ درصد»؛ در خانهٔ شرط تایپ کن (plp)>=2 و ذخیره. جدول همان لحظه فشرده می‌شود و فقط مثبت‌ها می‌مانند. همین! تو الان فیلترنویس شدی.

گام دوم، بازی با آستانه: عدد ۲ را به ۴ و بعد به ۶ تغییر بده و ببین فهرستت چطور کوتاه و کوتاه‌تر می‌شود. این «حس آستانه» مهم‌ترین درکِ فیلترنویسی است: هر شرط، یک پیچِ تنظیم است و جای درستِ پیچ، به روزِ بازار و هدف تو بستگی دارد — روز آرام، مثبتِ ۲٪ هم خبر است؛ روز هیجانی، شاید فقط ۶٪‌ها معنی داشته باشند.

گام سوم، اولین فیلتر ترکیبی: به شرط قبلی قید حجم هم اضافه کن — «مثبتِ بالای ۲ درصد و ارزش معاملات بالای ۵ میلیارد ریال»: (plp)>=2&&(tval)>5000000000. حالا خروجی‌ات مثبت‌های «پول‌خورده» است نه مثبت‌های تشریفاتی با چند سفارش کوچک. اگر تا اینجا آمده‌ای، درس بعدی — پنج فیلتر آمادهٔ کاربردی — برایت فقط تمرین خواهد بود.

چهار خطای رایج را از همین امروز تابع باش. خطای واحد: همهٔ اعداد فیلتر به ریال‌اند — اگر دنبال «سرانهٔ ۵ میلیون تومانی» می‌گردی، در فیلتر باید ۵۰۰۰۰۰۰۰ بنویسی (۵۰ میلیون ریال)، نه ۵۰۰۰۰۰۰. خطای مساوی: تک‌علامت = به‌جای دوتایی == شرط را خراب می‌کند. خطای پرانتز: پرانتز باز‌شده‌ای که بسته نشود، فیلتر را اصلاً اجرا نمی‌کند؛ در عبارت‌های ترکیبی، پرانتزها را سخاوتمندانه بگذار حتی اگر از نظر اولویت لازم نباشند. خطای مرجع: (pl) آخرین معامله است و (pc) میانگین وزنی کل روز — فیلتر صبحگاهی که بر اساس «پایانی» فکر شده، با (plp) نتیجهٔ دیگری می‌دهد.

و سه عادت سالم. اول، خروجی را با چشم تأیید کن: برای دو-سه نمادِ خروجی، صفحهٔ نماد را باز کن و ببین همان چیزی است که سوالت می‌خواست؛ اگر نه، منطق فیلتر را بازبینی کن. دوم، آستانه‌ها را با مقیاس بازار تنظیم کن: در روز آرام، شرط‌های سخت‌گیرانه فهرست خالی می‌دهند و در روز هیجانی، شرط‌های شل، فهرست صدتایی — فیلتر خوب، فیلتری است که «چند مورد» بیاورد، نه هیچ و نه همه. سوم، فیلترها را جمع کن: هر شرط جدید را اول جداگانه تست کن و بعد به ترکیب اضافه کن؛ دیباگِ عبارت ترکیبیِ یک‌تکه، کابوس است.

و آخرین حرف این درس: فیلترنویسی مهارت است نه حفظیات. مسیر یادگیری تو، عین مسیر زبان‌آموزی است — اول جمله‌های ساده و آماده (درس بعدی)، بعد جمله‌سازی آزاد. در سطح چهارم دنیای بورس، فیلترهای ترکیبی و پیشرفته را کامل استاد می‌شوی؛ فعلاً همین که می‌توانی سوال فارسی‌ات را به شرط فیلتر ترجمه کنی و بالعکس، مسیر درست است.