مدیریت سرمایهٔ ریالی؛ پوزیشن‌سایز

قاعده: در هیچ معامله‌ای بیش از ۲٪ سرمایهٔ نوسان‌گیری‌ات ریسک نکن — و «ریسک» یعنی ضرری که می‌خوری اگر شرط خروجت اجرا شود، نه کل مبلغِ ورود. مثالِ کامل: سرمایهٔ نوسان‌گیری ۲۰۰ میلیون تومان → حداکثر ضررِ هر معامله = ۴ میلیون تومان. ورود در ۳٬۲۰۰ تومان با حدِ خروج ۳٬۰۴۰ → فاصلهٔ خروج ۱۶۰ تومان (۵٪). حداکثر حجم = ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱۶۰ = ۲۵٬۰۰۰ سهم → ارزشِ پوزیشن = ۲۵٬۰۰۰ × ۳٬۲۰۰ = ۸۰ میلیون تومان.

نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌بینند: ریسکِ ۲٪ یعنی پوزیشنِ ۲٪ نیست — با فاصلهٔ خروجِ ۵٪، پوزیشنِ مجاز ۴۰٪ سرمایه می‌شود! و اگر فاصلهٔ خروج را برای نفسِ کشیدنِ سهمِ پرنوسان ۱۰٪ بگذاری، پوزیشنِ مجاز فقط ۲۰٪ است. حجم، تابعِ فاصلهٔ خروج است نه برعکس — این جمله را قاب کن؛ در آزمونِ همین سطح هم به آن برمی‌گردیم.

چرا ۲٪ و نه ۵ یا ۱۰؟ ریاضیِ زیگزاگ: با ۲٪، برای نصف‌شدنِ سرمایه باید حدود ۳۴ ضررِ پشت‌سرهم بزنی — اتفاقی که برای یک سیستمِ آزموده‌شده عملاً منتفی است؛ با ۱۰٪، همان‌جا با ۷ ضرر نصف می‌شوی. در بازاری با دامنه و صف، زنجیرهٔ سه‌چهار ضررِ پیاپی «حادثه» نیست، پیش‌بینیِ آماری است — سیستم باید برایش طراحی شده باشد.

برای نوسان‌گیرِ روزانهٔ ریالی، یک پوزیشنِ فعال حالتِ پیش‌فرض است و سه پوزیشن، سقف. چرا بیشتر نه؟ ظرفیتِ توجه: هر پوزیشنِ باز یعنی یک تابلوی زنده که باید هر ربع سرانه و سرخطش را بخوانی؛ با چهار سهم، تو دیگر معامله‌گر نیستی — اپراتورِ مضطربِ اتاقِ کنترلی. چرا صفر نه؟ چون سیستمِ بی‌معامله در روزهای بی‌سیگنال، آزمون نمی‌شود و آمارِ بک‌تست (b4-9) جمع نمی‌شود؛ روزهای بی‌معامله هم داده‌اند.

دو قاعدهٔ مکمل: جمعِ ریسکِ پوزیشن‌های باز، حداکثر ۴٪ (مثلاً دو پوزیشنِ ۲درصدی)؛ و سهم‌های هم‌گروه = یک پوزیشن — دو سهم از یک گروه صنعتی که با یک خبر بالا و پایین می‌پرند، تنوع نیست؛ یک پوزیشنِ بزرگِ بدونِ سقف است. در سطح ۲ دیدی که خبرِ نرخِ محصول، کلِ زنجیره را هم‌زمان جابه‌جا می‌کند؛ حسابِ ریسک هم باید همین را ببیند.

قاعدهٔ درس: پولی که به یک سهم می‌بری، بیش از حدود ۱ تا ۲٪ ارزشِ معاملاتِ روزانهٔ همان سهم نباشد. مثال: نمادی با گردشِ روزانهٔ متوسط ۱۰ میلیارد تومان → سقفِ ورودِ تو با قاعدهٔ ۲٪ حدود ۲۰۰ میلیون تومان است (و با قاعدهٔ محافظه‌کارانهٔ ۱٪، ۱۰۰ میلیون). چرا؟ چون در خروجِ روزانه، سفارشِ تو نباید خودش بازیگرِ قیمت باشد: اگر بخواهی ۶۰ میلیون تومان را در نمادی که کلِ گردشِ امروزش ۸۰۰ میلیون است بفروشی، فروشِ خودت سرخط را می‌شکند و ضررِ اضافهٔ «خودساخته» می‌سازی — همان آسیبی که فیلترهای کف ماهانه (درس فیلترها) با آستانهٔ ارزش معاملات، حذفش می‌کردند.

این قاعده با قانون ۲٪ فرق دارد و مکملش است: قانون ۲٪ ضررِ «قیمتی» را مهار می‌کند؛ حد نقدشوندگی ضررِ «خروج» را. نمادی که هر دو سقف را پاس کند — گردشِ کافی + فاصلهٔ خروجِ منطقی — تازه اهلِ فهرستِ ورود است. و از قضا، همین قاعده است که سهم‌های خیلی کوچک را خودکار از لیستت بیرون می‌کشد، قبل از آنکه صف‌خریدِ قشنگشان بیاوردت.

نوسان‌گیری و سبد بلندمدت، دو بازیِ متفاوت‌اند با دو منطق، دو روانشناسی و دو افق. قاعدهٔ تفکیک: سرمایهٔ نوسان‌گیری، سهمِ کوچک و مشخصی از کلِ سرمایهٔ بورسی‌ات است — پیشنهادِ آموزشیِ این آکادمی برای شروع: ۱۰ تا ۲۰٪؛ و حتی پس از ماه‌ها اثبات، سقفِ منطقیِ ۳۰٪ را جدی بگیر. بقیهٔ پول، سبدِ بلندمدت و صندوقی می‌ماند — همان «سپرِ سبد» که در سطح ۳ گفتیم در روزهای بد، کمدِ آشپزخانه را روشن نگه می‌دارد.

چرا دیوار لازم است؟ چون وقتی ضررِ نوسان‌گیری از جیبِ سبد بلندمدت «قرض» گرفته شود، هر دو بازی خراب می‌شوند: سیستمِ نوسان‌گیری با پولِ بدونِ برنامه بزرگ‌تر می‌شود (همان حریصیِ درس بعد) و سبدِ بلندمدت هم افقش را از دست می‌دهد — موقعیت‌هایی که برای سه سال خریداری شده‌اند، وسطِ جبرانِ یک ضررِ روزانه فروخته می‌شوند. حساب‌ها را جدا نگه دار؛ حتی اگر در یک کارگزاری‌اند، در دفترِ تو دو ستون‌اند.

قانون ۲٪ اگر درست اجرا شود، خودتنظیم است: بعد از ضرر، ۲٪ از سرمایهٔ کمترشده محاسبه می‌شود → حجمِ بعدی خودبه‌خود کوچک‌تر می‌شود (زیگزاگِ نرم به پایین)؛ بعد از سود، برعکس. این «کاهشِ خودکارِ حجم در ضرر» دقیقاً برعکسِ غریزه است — غریزه می‌گوید بزرگ کن تا جبران شود؛ ریاضی می‌گوید کوچک کن تا زنجیرهٔ ضرر، سرمایه را دوچندان نکند.

و دو قاعدهٔ مرزی برای شروع: روزِ دو‌ضرر — بعد از دومین ضررِ اجراشدهٔ روزانه، معاملهٔ سوم ممنوع است؛ بازارِ امروز مالِ تو نیست. و سقفِ ریسکِ روزانه — مجموعِ ریسکِ پوزیشن‌های باز در هر لحظه حداکثر ۴٪ است و بعد از دو اجرای حد ضرر، تا صفر می‌رود. این دو قاعده را در درس بعد از زاویهٔ روانشناسی هم می‌بینیم؛ این‌جا فقط بدان که پشتوانه‌شان آمار است، نه خِردِ عمومی.

و یک صداقتِ ریاضیِ آخر: با سرمایه‌های خیلی کم، سودِ خالصِ هر معامله پس از کارمزد آن‌قدر ناچیز می‌شود که وقتی که صرفِ رصد و استرس می‌کنی را جبران نکند. این جمله توصیهٔ مالی نیست — فقط حسابِ هزینه‌فایده‌ای است که باید پیش از شروع دید؛ برای خیلی‌ها، مسیرِ سبدِ صندوقیِ سطح ۱ تا مدت‌ها منطقی‌تر از نوسان‌گیری است و این، شکست نیست؛ انتخابِ درستِ ابزار است.