ریسک ثابت درصدی در کریپتو

ریسکِ معامله یعنی عددی که از قبل می‌دانی اگر استاپ بخورد، از حسابت کم می‌شود. دو راه برای انتخابش داری: مبلغ ثابت — مثلاً همیشه ۱۰۰ دلار — یا درصد ثابت — مثلاً همیشه ۱ تا ۲ درصد از حساب. ظاهرش شبیه است؛ نتیجه‌شان زمین تا آسکان فرق دارد و فرقشان در بدترین لحظه ظاهر می‌شود.

مبلغ ثابت خرابش این است که با کوچک‌شدن حساب، سنگین‌تر می‌شود. روی حساب ۵٬۰۰۰ دلاری، ۱۰۰ دلار یعنی ۲٪؛ اما بعد از چند ضرر که حساب به ۴٬۰۰۰ دلار برسد، همان ۱۰۰ دلار یعنی ۲٫۵٪ و بعد ۳٪. یعنی هرچه ضعیف‌تر شده‌ای، ضربه‌ها تندتر می‌شوند — دقیقاً برعکسِ چیزی که بقای تو می‌خواهد.

درصد ثابت این ایراد را ندارد: با حساب، خودش کوچک و بزرگ می‌شود. روی حساب ۵٬۰۰۰ با ریسک ۲٪ هر ضربه ۱۰۰ دلار است؛ روی حساب ۴٬۰۰۰ خودش می‌شود ۸۰ دلار. درسِ لوریج و مارجین در سطح ۲ همین دنیا نشان داد اهرم چطور زیان را چند برابر می‌کند؛ اینجا می‌بینیم چطور معادله را برعکس بچینیم تا حساب، خودش را نجات دهد.

حجم، ریسک و لیکویید را جدا کندیاگرام آموزشی

بزرگ‌نمایی

بدترین سناریوی واقعی را جدی بگیر: ده معاملهٔ پشت‌سرهم که همه استاپ می‌خورند. برای معامله‌گران حرفه‌ای هم این زنجیره اتفاق می‌افتد؛ تفاوتِ زنده‌ماندن در عددِ ریسک است. حساب ۵٬۰۰۰ دلاری با ریسک ۲٪ را قدم‌به‌قدم جلو می‌بریم: بعد از ضرر اول ۵٬۰۰۰ × ۰٫۹۸ = ۴٬۹۰۰، بعد از دومی ۴٬۹۰۰ × ۰٫۹۸ = ۴٬۸۰۲، بعد از سومی ۴٬۸۰۲ × ۰٫۹۸ = ۴٬۷۰۶.

زنجیره ادامه می‌یابد: ۴٬۶۱۲ ← ۴٬۵۲۰ ← ۴٬۴۲۹ ← ۴٬۳۴۱ ← ۴٬۲۵۴ ← ۴٬۱۶۹ و در ضرر دهم به حدود ۴٬۰۸۵ دلار می‌رسیم. هر ضربه ۲٪ از حسابِ لحظه‌ای است، نه حسابِ اول؛ برای همین مجموع ضربه‌ها ۲۰٪ نمی‌شود بلکه ۵٬۰۰۰ × ۰٫۹۸ به‌قوهٔ ۱۰ = ۴٬۰۸۵ یعنی حدود −۱۸٪ است. ضررِ مرکب، مهربان‌تر از ضررِ خطی است چون پایه هر بار کوچک‌تر شده.

حالا همان زنجیره با مبلغ ثابت ۱۰۰ دلاری: ۵٬۰۰۰ − (۱۰ × ۱۰۰) = ۴٬۰۰۰ یعنی −۲۰٪؛ عددِ نهایی بدتر است و تازه تله‌اش هنوز پنهان است: در انتهای مسیر، هر ضررِ ۱۰۰ دلاری روی حساب ۴٬۰۰۰ یعنی ۲٫۵٪ — ریسکت خودبه‌خود ۲۵٪ سنگین‌تر شده. از ۴٬۰۸۵ هم برگشتن سخت‌تر است: نیاز به حدود +۲۲٪ داریم؛ ریاضیِ کاملش در درسِ دراودان در همین فصل می‌آید.

زنجیرهٔ ضرر و بزرگ‌ترین افتچارت واقعی

بزرگ‌نمایی

همین محاسبه را برای چند سطح ریسک دیگر اجرا کنم تا مقیاس پیدا کنیم؛ همه روی حساب ۵٬۰۰۰ دلاری و ده ضررِ متوالی. با ریسک ۱٪: حدود ۴٬۵۲۲ باقی می‌ماند (−۹٫۶٪). با ۲٪: حدود ۴٬۰۸۵ (−۱۸٫۳٪). با ۵٪: حدود ۲٬۹۹۴ (−۴۰٪). با ۱۰٪: فقط ۱٬۷۴۳ دلار یعنی −۶۵٪؛ و با ۲۵٪: حدود ۲۸۲ دلار یعنی −۹۴٪ — حساب عملاً مرده است.

ستون پنهانِ این جدول، هزینهٔ بازگشت است. حسابِ −۶۵٪ شده برای رسیدن به ۵٬۰۰۰ اولیه نیاز به حدود +۱۸۷٪ رشد دارد (۱٬۷۴۳ باید تقریباً سه برابر شود) و حسابِ −۹۴٪ شده به بیش از +۱٬۶۰۰٪ نیاز دارد. درسِ دراودان در همین فصل فرمولش را می‌دهد؛ فعلاً همین‌قدر کافی است که هرچه گودی عمیق‌تر، از دیوار بیرون‌آمدن نمایی سخت‌تر می‌شود.

چرا در کریپتو این جدول جدی‌تر از فارکس است؟ چون درسِ نوسان در سطح ۲ همین دنیا گفت آلت‌ها می‌توانند در یک روز ۱۰ تا ۳۰٪ بیفتند و بیت‌کوین هم روزهای ۵ تا ۱۰ درصدی دارد. یعنی احتمالِ زنجیرهٔ ضررِ متوالی اینجا از هر بازار دیگری واقعی‌تر است؛ قانونِ ریسکِ کوچک، پاسخِ مستقیم به این واقعیت است نه نصیحتِ کلی.

تا اینجا دربارهٔ یک معامله حرف زدیم؛ اما حساب تو هم‌زمان چند پوزیشن باز دارد و این‌جا دو مفهوم از هم جدا می‌شوند. ریسکِ معامله یعنی ضررِ برنامه‌ریزی‌شدهٔ هر پوزیشن جدا. ریسکِ حساب یعنی مجموع ریسک همهٔ پوزیشن‌های باز به‌علاوهٔ دراودانی که همین حالا در آن هستی؛ عددی که سرنوشت واقعی تو را می‌نویسد.

مثال عددی: حساب ۱۰٬۰۰۰ دلاری با سه پوزیشن باز که هرکدام ۲٪ ریسک دارند. در حالت عادی ضررها پخش می‌شوند؛ اما در کریپتو، ریزشِ بیت‌کوین تقریباً همهٔ جفت‌ها را با هم پایین می‌کشد — درسِ مدیریت پورتفولیو در همین فصل این هم‌افتادگی را کامل باز می‌کند. پس سناریوی واقعی این است که هر سه استاپ در یک کندلِ قرمزِ بزرگ بخورند: ۲ + ۲ + ۲ = ۶٪ یعنی ۶۰۰ دلار در چند دقیقه.

از همین‌جا دو سقفِ عملی درمی‌آید. اول: مجموع ریسکِ پوزیشن‌های باز روی ۵ تا ۶٪ از حساب بایستد؛ یعنی با ریسک ۲٪ حداکثر سه پوزیشنِ هم‌زمان. دوم: سقفِ ضررِ هفتگی — مثلاً ۱۰٪؛ اگر در یک هفته به آن رسیدی، تا هفتهٔ بعد هیچ معاملهٔ جدیدی باز نکن. این دو عدد، درسِ دراودان در همین فصل را از تئوری به سیستم تبدیل می‌کنند.

عدد ۱ تا ۲٪ برای بیت‌کوین و اتریوم نوشته شده؛ برای آلت‌های کوچک باید تعدیل شود. منطقش از درسِ نوسان در سطح ۲ می‌آید: دامنهٔ روزانهٔ بیت‌کوین شاید ۲ تا ۴٪ است، اما آلت‌های ریز روزهای ۸ تا ۱۵ درصدی — و گاهی بیشتر — دارند. هرچه دارایی پرنوسان‌تر، فاصلهٔ منطقی استاپ دورتر و خطرِ گپ و اسپرد بیشتر؛ پس سهم ریسکت باید کوچک‌تر باشد.

قاعدهٔ عملی: روی آلت‌های پرنوسان، ریسک را به ۰٫۵ تا ۱٪ تنزل بده. روی حساب ۵٬۰۰۰ یعنی به‌جای ۵۰ تا ۱۰۰ دلار، فقط ۲۵ تا ۵۰ دلار در هر معامله. این عدد کوچک‌تر جبرانش را در فرمول سایزینگ می‌گیرد — درسِ سایز پوزیشن در همین فصل نشان می‌دهد ریسکِ کوچک با استاپِ دور چطور باز هم معاملهٔ معناداری می‌سازد.

دلیل دوم، هزینه‌های پنهان است. درسِ کارمزد و اسلیپیج در سطح ۲ حساب کرد که روی یک آلتِ کم‌نقد، رفت‌وبرگشتِ یک معاملهٔ ۲٬۰۰۰ دلاری به‌راحتی ۲۰ دلار فقط اسپرد و اسلیپیج می‌خورد — یعنی بخشی از «ریسک ۱٪» تو قبل از هر حرکتی سوخته است. ریسکِ اسمی ۰٫۵٪ روی آلت، عملاً همان سنگینیِ ۱٪ روی بیت‌کوین را دارد؛ این را در بودجهٔ ریسکت صادقانه بنویس.

ضررها در بازارِ نامناسب دسته‌ می‌شوند؛ وقتی سبک یا ستاپ تو با فازِ فعلی بازار جور نیست، سه ضررِ پشت‌سرهم پیامِ روشنی است. قانونِ پیشگیرانه: بعد از سه ضررِ متوالی، ریسکِ هر معامله را نصف کن — از ۲٪ به ۱٪. عددش را حساب کنیم: سه ضربهٔ ۲٪ حساب ۵٬۰۰۰ را می‌برد به ۵٬۰۰۰ × ۰٫۹۸ × ۰٫۹۸ × ۰٫۹۸ = حدود ۴٬۷۰۶ یعنی −۵٫۹٪؛ از این به بعد با ریسک ۱٪ ادامه می‌دهی.

چرا نصف؟ چون بعد از سه ضرر، محتمل‌ترین توضیح این است که چیزی در بازار یا اجرای تو عوض شده؛ تا وقتی معلوم نشود چه، سرعتِ خون‌ریزی باید پایین بیاید. اگر بازار واقعاً از دست تو در رفته باشد، با ریسک ۱٪ فقط نصفِ ضررِ برنامه‌ریزی‌شده را می‌دهی؛ اگر فقط بدشانسی بوده باشد، با چند معاملهٔ کم‌ریسک ریتم برمی‌گردد و چیزی از دست نداده‌ای.

شرطِ بازگشت هم از قبل بنویس تا فرصت‌طلبانه اجرا نشود: بعد از دو بردِ متوالی یا رسیدن به سقفِ تازهٔ منحنیِ سرمایه، ریسک به حالت عادی برمی‌گردد. این قاعده، پیش‌نسخهٔ قانونِ کاملِ مدیریت دراودان است که در درسِ دراودان در همین فصل با جدول و عدد می‌آید؛ و ریشه‌های روانی‌اش را در درس‌های فصلِ روانشناسیِ همین سطح باز می‌کنیم.

خطای اول: «چون استاپ‌م خیلی نزدیک است، ریسک را می‌توانم بالا ببرم.» استاپِ نزدیک فقط یعنی برای همان ریسک، پوزیشنِ بزرگ‌تری می‌گنجانی؛ رابطهٔ این دو را فرمولِ سایزینگ در درسِ بعدی همین فصل قطعی می‌کند. ریسکِ بالاتر با استاپِ نزدیک یعنی دوبار همان شرط را بزرگ کرده‌ای؛ و در کریپتو، استاپِ خیلی نزدیک خودش قربانیِ نوسانِ عادی می‌شود — درسِ استاپ‌لاس در همین فصل.

خطای دوم و خطرناک‌تر: «بعد از ضرر، ریسک را بالا ببرم تا دیر نشده جبران کنم.» این همان مارتینگل است و جدولِ بقای این درس محاکمه‌اش می‌کند: حسابِ −۱۸٪ شده اگر سه ضربهٔ ۱۰٪ دیگر بخورد، پایینِ ۳٬۰۰۰ می‌رود و آن‌وقت به +۷۰٪ رشد نیاز داری. جبران با ریسکِ بزرگ‌تر ساخته نمی‌شود؛ با دنبالهٔ بلندِ بردهای کوچک ساخته می‌شود.

خطای سوم: ریسکِ متغیر بر اساس «حسِ» روز. روزِ خوش‌بین ۲٪، روزِ مطمئن ۳٪ و روزِ هیجان‌زده ۵٪ — این حساب یک بارِ انفجاری است که فقط زمانش معلوم نیست. عددِ ریسک یک‌بار نوشته می‌شود و تا تغییرِ آگاهانهٔ پلان، ثابت می‌ماند؛ ثباتِ همین عدد است که از تو در روزهای بد محافظت می‌کند، چون روز بد دقیقاً روزی است که «حس» بهت می‌گوید بزرگ‌تر برو.