افزایش سرمایه؛ انواع آن و اثر واقعی بر قیمت
افزایش سرمایه در بورس چه انواعی دارد و چه اثری بر قیمت می‌گذارد؟ چهار مسیر مطالباتی، صرفی، تجمیعی و آتی با مثال عددی و چک‌لیست اطلاعیه.
هیچ اطلاعیه‌ای در کدال به بزرگی «افزایش سرمایه» هیجان نمی‌سازد و هیچ‌کدام هم به اندازهٔ آن بدفهمیده می‌شود: نماد بسته و باز می‌شود، قیمت پایین می‌آید، چیزی به کدت می‌ریزد و گروه‌ها شروع می‌کنند به داستان‌سرایی. حقیقت ساده‌تر است: افزایش سرمایه یک ماشین حسابداری است؛ نه معجزه و نه توطئه. در این نوشته چهار مسیر آن را از هم جدا می‌کنیم، اثر واقعی‌اش بر قیمت را با عدد نشان می‌دهیم و چک‌لیست اطلاعیه‌اش را می‌سازیم.
افزایش سرمایه یعنی چه؟ دو پرسش طلایی
افزایش سرمایه یعنی شرکت شمار سهم‌هایش را زیاد می‌کند و مبلغ سرمایهٔ ثبت‌شده در ترازنامه بالا می‌رود. اما پرسش درستِ تحلیلگر این نیست که «چند درصد داد؟» — پرسش درست این است: چه چیزی وارد شرکت شد و قرار است به چه کاری بیاید؟ مکانیکِ محضِ افزایش سرمایه خنثی است: سهمِ بیشتر با قیمتِ تعدیل‌شدهٔ کمتر؛ ارزش شرکت نه یک ریال بیشتر می‌شود نه کمتر. خوب یا بد بودنش را دو چیز تعیین می‌کند: چیزی که در ازای سهم‌های جدید وارد می‌شود و سودی که بعدش ساخته می‌شود. تعریف کامل افزایش سرمایه را در واژه‌نامه ببین.
چهار مسیر؛ از بانکی تا وعده
- مطالباتی (بانکی): مطالبات وصول‌نشده از سهامدارانِ بدهکار با سهمِ جدید تسویه می‌شود؛ داراییِ بی‌کیفیت حذف و سرمایه بالا می‌رود — در بانک‌ها معمولاً خوش‌خوان.
- آوردهٔ نقدی و صرف (صرفی): پول نقدِ تازه وارد می‌شود؛ سهامدار فعلی حق تقدم می‌گیرد و با هر حق تقدم، یک سهم جدید با قیمت اسمی ۱٬۰۰۰ تومان می‌خرد.
- تجمیعی و تجدید ارزیابی: سود انباشته و اندوخته‌ها به سرمایه بدل می‌شوند و سهام جایزه می‌دهند — بدون این‌که ریالی وارد شرکت شود؛ تا انتقال، نماد جایزه با پسوند «ج» معامله می‌شود.
- آتی: آورده‌ای که هنوز قطعی یا وصول نشده؛ ضعیف‌ترین مسیر از نظر کیفیت — وعده است، نه دارایی.
اثر بر قیمت؛ ریاضی تعدیل با مثال کامل
شرکت فرضی «پارس‌فولاد» را ببین: ۱۰۰ میلیون سهم، قیمت هر سهم ۲٬۰۰۰ تومان و سود خالص سالانهٔ ۲۰ میلیارد تومان — یعنی EPS = ۲۰۰ تومان. حالا افزایش سرمایهٔ ۲۰٪ از محل سود انباشته (۱ به ۰٫۲): سهم‌ها از ۱۰۰ به ۱۲۰ میلیون می‌رسند. سه محاسبه: قیمت تعدیل‌شده = ۲٬۰۰۰ ÷ ۱٫۲ ≈ ۱٬۶۶۶ تومان؛ EPS جدید با سودِ ثابت = ۲۰٬۰۰۰ ÷ ۱۲۰ ≈ ۱۶۶٫۷ تومان؛ و P/E = ۲٬۰۰۰ ÷ ۲۰۰ = ۱۰ پیش از افزایش و ۱٬۶۶۶ ÷ ۱۶۶٫۷ ≈ ۱۰ پس از آن — هیچ‌چیز عوض نشده است. این دقیقاً همان خنثی‌بودن مکانیک است؛ سهمِ بیشتر فقط وقتی بهبود است که سودِ کلِ شرکت رشد کند — مثلاً اگر طرحِ توسعه‌ای که با پول صرفی ساخته شد، سود کل را به ۲۴ میلیارد برساند، EPS با همان قیمت تعدیل، جذاب‌تر از قبل می‌شود.
چه چیزی خوب یا بد می‌کند؟
صرفی با طرحِ سودسازِ روشن، سرمایه را به موتور جدید تبدیل می‌کند؛ صرفی برای پرکردن چالهٔ زیان، فقط شرکای جدیدی برای زیان می‌آورد. تجمیعی، گردش آزاد را بهتر می‌کند — خوبیِ واقعی — اما قفل سهام مدیریتی را هم باز می‌کند و اگر پشتوانهٔ سود نباشد، عرضهٔ تازه قیمت را فشار می‌دهد — ریسکِ واقعی. مطالباتی از ترازنامه دردمندِ مطالباتِ وصول‌نشده خلاصی می‌دهد. پس نوعِ افزایش سرمایه، خودش خبر است و مصرفِ پول، تکمیل‌کننده‌اش.
چک‌لیست اطلاعیهٔ افزایش سرمایه
- ۱) از چه محلی؟ (مطالباتی / صرفی / تجمیعی و تجدید ارزیابی / آتی) ۲) به چه نسبت؟ (خواندن درستِ «۱ به ۰٫۵»)
- ۳) برای چه مصرفی و با چه توجیهی؟ ۴) EPS و قیمت پس از تعدیل چقدر می‌شود؟
- ۵) چه قفل‌هایی باز می‌شود و چه عرضهٔ تازه‌ای متولد می‌شود؟
افزایش سرمایه سهم می‌دهد، سود نمی‌دهد؛ سود را طرح و مدیریت می‌سازند — عدد فقط قابِ حسابداریِ ماجراست.
برای ادامهٔ مسیر، سراغ دو نوشتهٔ مکمل برو: حق تقدم؛ محاسبهٔ قیمت نظری و مهلت‌ها و سهام جایزه و تجزیهٔ سهم که ریاضیِ هر دو را با مثال کامل باز می‌کنند. درس رسمی انواع افزایش سرمایه در سطح سوم مسیر بورس همین‌ها را با مثال محاسباتیِ کامل و آزمون پیش می‌برد؛ تعریف افزایش سرمایه، حق تقدم و سهام جایزه را هم در واژه‌نامه مرور کن.
مطالب مرتبط
ساختار کامل تحلیل و مدیریت ریسک را در مسیر آموزشی یاد بگیر — از سطح یک، رایگان.