منطق ترکیبی؛ فیلترهایی که خودت می‌سازی

شرط یعنی مقایسه. شش عملگر پایه: == مساوی (دو مساوی، نه یک‌تا!)، != نامساوی، > بزرگ‌تر، < کوچک‌تر، >= بزرگ‌تر یا مساوی و <= کوچک‌تر یا مساوی. مقایسه یا درست است (نماد در خروجی می‌ماند) یا غلط (حذف می‌شود). عدد و متغیر و حاصل عبارت‌های ریاضی، هر سه سر عملگر می‌توانند بنشینند: (tvol)>3*[is5] یعنی «حجم امروز بزرگ‌تر از سه برابر میانگین سه‌ماهه».

خطای شمارهٔ یک تازه‌کارها، جاانداختنِ علامت مساوی است: (pl)==(tmax) شرطِ «آخرین قیمت دقیقاً روی سقف مجاز» است، ولی (pl)=(tmax) اصلاً شرط نیست — انتساب است و یا خطا می‌دهد یا نتیجهٔ ناخواسته. خطای شمارهٔ دو، فراموش‌کردن تفاوت == و >= است: اگر می‌خواهی «بیشتر یا برابر» بگویی حتماً >= بنویس؛ == سخت‌گیر است و حالت مرزی را از دست می‌دهد. عادت سادهٔ پیشگیری: بعد از نوشتن هر فیلتر، سه سطر اولِ خروجی‌اش را دستی چک کن که واقعاً همان چیزی است که می‌خواستی.

یک ظرافت مقایسه‌ایِ بورسی: مقایسه‌های «دقیقاً مساوی» روی قیمت‌ها (مثل (pd1)==(tmax)) به‌خاطر گردشدن اعداد ممکن است به‌دقت متن کار نکند؛ راه سالم‌تر، بازه گذاشتن است — مثلاً به‌جای مساویِ سقف، بنویس (pl)>=(tmax)*0.998 یعنی «حداکثر ۰٫۲ درصد زیر سقف». منطق خواناتر می‌شود و خطای گردشدن هم حذف می‌شود.

شرط‌های تکی را با سه چسب به هم می‌چسبانی. && یعنی «و»: هر دو طرف باید هم‌زمان درست باشند — (plp)>1 && (tvol)>2*[is5] یعنی هم رشد قیمت داشتی هم حجم؛ نمادی که فقط یکی‌شان را داشته باشد، حذف می‌شود. || یعنی «یا»: کافی است یک طرف درست باشد — برای پوشش حالت‌های جایگزین: (plp)>3 || (plp)<-3 یعنی «حرکت تند، بالا یا پایین». ! نقیض است و درستی را وارونه می‌کند؛ در فیلترنویسی بورسی کمتر مستقیم به کار می‌رود اما دانستنش بد نیست.

نکتهٔ حیاتی: اولویت. در جاوااسکریپت، && از || محکم‌تر است؛ یعنی a || b && c بدون پرانتز، به a || (b && c) خوانده می‌شود — و این‌جا یکی از خطرناک‌ترین منابع خطاست. قانون طلایی: هر جا بیش از یک عملگر منطقی داری، پرانتز بگذار حتی وقتی مطمئنی اولویت درست است؛ پرانتز، رایگان است و خواناییِ کد را نجات می‌دهد. فیلتر، متنی است که سه ماه بعد خودت می‌خوانی — برای آن روزِ آینده بنویسش.

با همین سه چسب، ساختارهای شرطی پیچیده هم می‌سازی. مثال واقعی: «حجم بالای میانگین باشد، اما نماد صف نباشد» = (tvol)>2*[is5] && (pl)!=(tmax). یا «یا نزدیک سقف مجاز باشد با حجم، یا صف خریدِ کامل با سرخط سنگین» = ((pl)>=(tmax)*0.994 && (tvol)>2*[is5]) || ((pd1)==(tmax) && (qd1)>(bvol)). دو سناریوی متمایزِ ورود، در یک فیلتر — و پرانتزها مرز این دو را مشخص نگه می‌دارند.

مهارت جداکردن حرفه‌ای از کپی‌کار، ذهنیتِ جدولی است: قبل از اجرای فیلتر، چند نماد فرضی را روی کاغذ از شرط‌ها عبور بده. جدول بکش: هر سطر یک نماد با مقادیر فرضی، هر ستون یک شرط، و خانه‌های درست/غلط. فیلتر (plp)>1 && (tvol)>2*[is5] && (pd1)!=(tmax) را با سه نماد چک کنیم: نماد اول با رشد ۲ درصد، حجم ۲٫۵ برابر میانگین و بدون صف → هر سه ستون درست → در خروجی می‌ماند. نماد دوم با رشد ۴ درصد و حجم ۱٫۲ برابر → ستون دوم غلط → حذف. نماد سوم با رشد ۱٫۵ درصد، حجم ۳ برابر و قیمت روی سقف → ستون سوم غلط → حذف.

این تمرین به‌ظاهر کودکانه، دو کار بزرگ می‌کند: اول، منطقِ کد را با منطقِ ذهن تطبیق می‌دهد (مخصوصاً جای && و ||)؛ دوم، حسِ «شخصیت فیلتر» را می‌سازد — با دیدن اینکه چه نمادهایی رد می‌شوند، می‌فهمی فیلترت سخت‌گیر است یا ولخوار. برای این کار، خروجی واقعی فیلتر هم به‌درد می‌خورد: اگر فیلترت روی کل بازارِ چندصدنمادی فقط ۲ خروجی دارد، بیش‌شرط شده؛ اگر ۱۵۰ خروجی دارد، اصلاً فیلتر نیست — لیست بازار است.

عدد طلایی از تجربهٔ بازیگران بورسی: فیلتر صبحگاهی خوب، معمولاً بین ۳ تا ۱۵ خروجی دارد — به‌قدری کم که فرصت بررسی تک‌تک‌شان را داری و به‌قدری زیاد که شانسِ واقعی گزینه وجود داشته باشد. این بازه را قانون شخصی‌ات کن و هر فیلتری را با آن تنظیم کن: زیاد خروجی دادی، یک شرط معنادار اضافه کن؛ کم دادی، سخت‌گیرترین شرط را نرم کن.

حالا کار اصلی: استراتژی ذهنی را به کد ترجمه کنیم. گام ۱ — استراتژی را به زبان آدمیزاد بنویس: «می‌خواهم سهم‌هایی را ببینم که در روند صعودی بزرگ‌اند، امروز با رشد و حجم بالای میانگین‌اند، و هنوز صف نشده‌اند تا فاصلهٔ ورود معقولی داشته باشم.» گام ۲ — هر بند را به خانوادهٔ متغیرها (درس قبل) وصل کن: «روند صعودی بزرگ» ← دادهٔ چندروزه؛ «رشد و حجم» ← قیمت و حجم امروز؛ «صف نشده» ← سطر اول حامی/مرزهای مجاز.

گام ۳ — بنویس، با پرانتز و خوانا: (plp)>1 && (tvol)>1.5*[is5] && (pl)>[ih][50].PClosing && (pl)!=(tmax). دقت کن چطور «روند صعودی» را با «قیمت امروز بالاتر از پایانیِ ۵۰ روز قبل» تقریب زدیم — چون میانگین متحرک دقیق در دیده‌بان مستقیم تعریف نشده و این شرط، جانشینِ منطقیِ «بالای روند بودن» است. این‌جا درس مهمی هست: هر تقریب را مکتوب کن و بدان چه چیزی را با چه چیتری جایگزین کرده‌ای؛ وگرنه سه ماه بعد فکر می‌کنی فیلترت چیز دیگری می‌گوید.

گام ۴ — تست سه‌سطرِ دستی (نمادهای خروجی را در تابلو چک کن) و گام ۵ — تنظیم: اگر خروجی زیاد بود، مثلاً شرط سرانه اضافه کن: ((ct).Buy_I_Volume/(ct).Buy_CountI)>((ct).Sell_I_Volume/(ct).Sell_CountI). حالا فیلتر پنج‌شرطی‌ات روند + حرکت + حجم + عدم صف + قدرت خریدار حقیقی را می‌سنجد. این پنج‌خطی، اسکلت فیلتر صبحگاهی درس بعد است — و از این پس، هر ایدهٔ جدیدت را با همین پنج گام به کد بدل می‌کنی.

دام اول: && بیش‌حد. هر «و»ی که اضافه می‌کنی، خروجی‌ات را رادیکالی کم می‌کند؛ پنجاه شرط با هم، معمولاً یعنی «هیچ نمادی هیچ‌وقت». علاج: شرط‌ها را اول جدا بساز (هرکدام را تنها اجرا کن و خروجی‌اش را بشمار)، بعد یکی‌یکی با هم ترکیب کن و ببین کدام && خروجی را نصف می‌کند — همان‌جا حساس‌ترین شرطت را پیدا می‌کنی و آگاهانه تصمیم می‌گیری نگهش داری یا نرمش کنی.

دام دوم: || بی‌هدف. هر «یا» بی‌دلیل، دایرهٔ فیلتر را باز می‌کند تا جایی که همه‌چیز قبول می‌شود. || فقط برای «سناریوهای هم‌ارزش» است — دو راهِ مختلفِ رسیدن به همان ایده — نه برای شروطی که لطفاً یکی‌شان صادق باشد. دام سوم: شرط‌های هم‌پوشان که چیزی تازه نمی‌آورند: (plp)>1 && (plp)>2 فقط همان دومی است؛ شرطِ دوم، اولی را کامل می‌بلعد و اولی فقط خطِ اضافه است — و هر خط اضافه، هزینهٔ فهم آیندهٔ توست.

و دام چهارم، ظریف‌ترین: منطق درست، فرض غلط. فیلترت ممکن است بی‌نقص اجرا شود اما بر فرضی غلط استوار باشد — مثل شرط «صف نبودن» با (pl)!=(tmax) که آخرین معامله را می‌سنجد نه سرخط را؛ درست‌ترش (pd1)!=(tmax) بود. کد، غلطِ مفهومی را نمی‌بیند؛ فقط تو می‌بینی — با همان عادت صدابلوندخواندن و جدول کاغذی. در درس بعد، این منطقِ سالم را به ده فیلتر آمادهٔ کاربردی تبدیل می‌کنیم و در درس‌های ۹ و ۱۰، به آن‌ها و شروطشان با چشم آزمون و سلامت‌سنجی نگاه می‌کنیم.